Svakog proljeća Crno more prolazi kroz zanimljivu i vizuelno spektakularnu promjenu – njegova tamnoplava površina prelazi u mliječnu, tirkiznu nijansu koja se može vidjeti čak i iz svemira.
Ovaj fenomen nastaje zbog mikroskopskih jednoćelijskih algi poznatih kao kokolitofori, koje su prekrivene sitnim pločama od kalcijum-karbonata. Upravo te ploče raspršuju sunčevu svjetlost i daju moru karakterističnu tirkiznu boju.
NASA-in satelit PACE zabilježio je ovu pojavu 22. juna 2026. godine pomoću instrumenta OCI (Ocean Color Instrument), dok je sličan prizor ranije snimljen i sa Međunarodne svemirske stanice, gdje su uočene tirkizne “pruge” koje prate morske struje kroz Bosfor.
Iako izgleda kao prirodni spektakl, naučnici već decenijama pokušavaju da razumiju šta tačno određuje početak, trajanje i kraj ovog cvjetanja fitoplanktona.
Studije pokazuju da su 2022. i 2023. godine kokolitofori u sjeveroistočnom Crnom moru ostali aktivni duže nego inače – sve do jula, umjesto da oslabe već sredinom juna.
Istraživači su kao ključni faktor izdvojili kombinaciju slabijih vjetrova, stabilnijih temperaturnih slojeva vode i neravnoteže hranljivih materija. Bez jakog miješanja vode, površinski sloj ostaje miran i plitak, što pogoduje razvoju ovih mikroorganizama.
Crno more inače prolazi kroz prirodni sezonski ciklus: u proljeće dominiraju kokolitofori, dok ih ljeti često zamjenjuju dijatomeje, druga vrsta algi. Međutim, u godinama bez jakih vjetrova taj prelaz može da kasni ili potpuno izostane.
Ono što ovaj fenomen čini posebno važnim jeste njegova uloga u globalnom ciklusu ugljenika. Kokolitofori učestvuju u tzv. “biološkoj pumpi ugljenika”, procesu u kojem morski organizmi apsorbuju CO₂ iz atmosfere i prenose ga u dublje slojeve okeana.
Ipak, taj proces ima i drugu stranu – tokom formiranja svojih ljuštura, ovi organizmi oslobađaju dio ugljen-dioksida, što privremeno smanjuje sposobnost mora da ga dodatno apsorbuje.
Naučnici ističu da Crno more predstavlja prirodnu laboratoriju za proučavanje ovih promjena, jer se u njemu lakše uočavaju dugoročni trendovi nego u otvorenim okeanima.
Podaci iz posljednjih 25 godina pokazuju da je produženo cvjetanje zabilježeno samo dva puta – upravo 2022. i 2023. godine, što za sada nije dovoljno da se govori o novom trendu, ali jeste signal koji se pažljivo prati.
Ako se uslovi u budućnosti promijene, bilo u pravcu toplijih i stabilnijih voda ili češćih oluja, to bi moglo značajno uticati na sposobnost mora da apsorbuje ugljen-dioksid.
