Srbija se nalazi u najtežoj vanjskopolitičkoj poziciji u posljednjih deset godina. Naime, dugogodišnja politika sjedenja na dvije stolice, koja je dugo služila kao temelj stabilnosti režima Aleksandra Vučića, ubrzano se urušava. Shodno tome, najnovija analiza pokazuje da prostora za manevrisanje polako nestaje, a pritisci koji dolaze iz Vašingtona i Brisela više se ne mogu gasiti privremenim ustupcima ili marketinškim trikovima.
Nedavni poziv američkog diplomata Ričarda Grenela da Srbija prestane pratiti put evropske nevolje i okrene se SAD-u, u Beogradu je isprva dočekan s oduševljenjem. Činilo se da Trampova administracija nudi alternativu strogoj briselskoj birokratiji. Međutim, stvarnost je donijela otrježnjenje.
Ispostavilo se da Grenelove izjave ne odražavaju nužno službeni stav Bijele kuće, koja izražava duboko nepovjerenje prema Srbiji zbog njene bliskosti s Rusijom i Kinom. Partnerstva s kompanijama poput Huaveja i održavanje veza s režimima koje SAD smatra neprijateljima, stvorili su zid koji se ne može srušiti pukim nuđenjem „poklona“ poput zgrade Generalštaba.
Evropski zid: Vladavina prava kao kraj puta za Srbiju?
Dok SAD postavlja strateške i energetske uslove, Evropska unija ostaje pri svojim temeljnim zahtjevima koje Vučićev režim percipira kao izravnu prijetnju opstanku na vlasti. Da bi Srbija napredovala prema EU, neophodno je prihvatiti:
- Slobodu medija: Prekid potpune kontrole nad informativnim prostorom.
- Nezavisnost pravosuđa: Stvarna reforma koja bi eliminisala politički uticaj.
- Slobodne izbore: Osiguravanje ravnopravne političke borbe.
Prihvaćanje ovih vrijednosti značilo bi demontažu sistema na kojem počiva trenutna vlast. Zbog toga se evropski put Srbije nalazi u potpunom ćorsokaku, što potvrđuju i nedavni potezi vlasti koji su u Briselu ocijenjeni kao ozbiljan korak unazad.
Realnost koja ne prašta: Ekonomska zavisnost o Evropi
Ekonomska realnost veže Srbiju uz EU. Ona je najveći donator, investitor i trgovinski partner od kojeg zavise hiljade radnih mjesta. S druge strane, politička agenda vlasti bliža je Orbanovom modelu poretka zasnovanog na „pogodbama“, a ne na pravilima. Strategija se sada svodi na puko preživljavanje, dok se nekadašnja „četiri stuba“ vanjske politike urušavaju pod pritiskom globalnih trgovinskih i političkih ratova.
Srbija je okružena članicama EU i kandidatima, što znači da je njena sudbina neraskidivo vezana uz prosperitet Unije. Što dalje implicira da klađenje protiv tog projekta nije samo neinteligentno, već i opasno za budućnost zemlje.
Srbija više nije u poziciji da bira, već da se suoči s posljedicama izolacije ako se ne odluči za jasnu stranu.
