Trampov energetski šah-mat: Vučić primoran na prodaju NIS-a, Mađarski MOL preuzima kontrolu?
Kraj „Čeličnog prijateljstva“ ili otriježnjenje?
Dok su beogradske ulice krajem 2024. godine krasili bilbordi podrške Donaldu Trampu, početak 2026. godine donosi hladan tuš za srpsku diplomatiju. Naime, analiza pod naslovom „Kako je Tramp razotkrio Vučićevu iluziju moći“, koja je uzdrmala regionalne portale, otvara ključno pitanje: da li je politika „sjedenja na dvije stolice“ konačno udarila u zid američkog pragmatizma?
Sankcije i energetska kapitulacija
Glavni udarac iluziji o specijalnim odnosima zadale su rigorozne američke sankcije Naftnoj industriji Srbije (NIS). Iako se Beograd nadao da će Trampov povratak u Bijelu kuću značiti popuštanje pritiska, zapravo se dogodilo suprotno. Vašington je bio odlučan, ruski udio u NIS-u mora pasti na nulu.
Štaviše, ovaj potez nije samo energetsko pitanje, već je direktno raskrinkao narativ o Srbiji kao nedodirljivom regionalnom lideru koji može balansirati između Kremlja i Vašingtona bez posljedica. Uvođenje carina od 35% na srpsku robu dodatno je potvrdilo da Trampova deviza „America First“ ne poznaje balkanska sentimentalna prijateljstva.
Diplomatija bez povlastica
Istovremeno, Srbija se na međunarodnom planu suočava sa tihom marginalizacijom. Izostanak Beograda sa ključnih investicionih foruma koje organizuje Vašington sugeriše da je uloga regionalnog hegemona bila samo privremena iluzija. S obzirom na to da Trampova administracija zahtijeva brza rješenja i jasna svrstavanja, ostaje vrlo malo prostora za diplomatske manevre na koje je zvanični Beograd navikao u protekloj deceniji. Dok se energetska mapa Balkana ubrzano mijenja pod pritiskom amerike, Beograd ostaje pred teškim izborom između starog savezništva i nove ekonomske realnosti.
Viktor Orban kao glavni dobitnik
Dok Moskva gubi svoje uporište, Budimpešta bilježi značajan trijumf. Glavni favorit za preuzimanje većinskog udjela u NIS-u je mađarski energetski div MOL, kompanija pod snažnim uticajem premijera Viktora Orbana. Ukoliko Vašington pruži konačno odobrenje, Mađarska bi ovim preuzimanjem postala apsolutni gospodar tržišta nafte na zapadnom Balkanu.
Ironija situacije leži u činjenici da se Vučić, bježeći od izravnog američkog pritiska, sklonio pod okrilje Orbana, lidera koji uspješno balansira između Trampa, Putina i Brisela. Ipak, ulazak MOL-a u NIS znači i indirektno prihvaćanje pravila Evropske unije, čime se manevarski prostor Beograda za samostalnu energetsku politiku dodatno sužava. Dok se čekaju službene potvrde o prodaji, jedno je sigurno: energetska karta regije više nikada neće izgledati isto.
