Kada se govori o migrantskim tokovima, često se stiče utisak da je Evropska unija potpuno “zatvorila vrata”. Međutim, podaci pokazuju složeniju sliku – između kontrole granica, neregularnog boravka i ograničenog broja stvarnih povrataka.
Prema podacima za 2023. godinu, oko 123 hiljade državljana zemalja van EU odbijeno je na spoljnim granicama Unije. To je 13 odsto manje nego prethodne godine, što sugeriše određeno smanjenje pritiska ili efikasniju kontrolu. Više od polovine odbijanja desilo se na kopnenim granicama, dok je gotovo 40 odsto registrovano na aerodromima. Najčešći razlozi za odbijanje bili su nedostatak važeće vize ili boravišne dozvole, kao i neubjedljivo obrazložena svrha boravka. Među državama članicama, Poljska, Mađarska i Hrvatska prijavile su najveći broj odbijenih ulazaka, što je povezano s njihovim geografskim položajem i rutama kretanja migranata.
Kada je riječ o državljanstvima, najviše odbijenih bilo je iz Ukrajine, Albanije i Moldavije.Ipak, granica nije jedina tačka kontrole. Tokom 2023. godine oko 1,3 miliona državljana trećih zemalja registrovano je kao osobe koje ilegalno borave na teritoriji EU, što predstavlja rast od 13 odsto u odnosu na 2022. Najveći broj takvih slučajeva zabilježen je u Njemačkoj, Italiji i Mađarskoj. Među njima dominiraju državljani Sirije, Avganistana i Turske.
Posebno je zanimljiv odnos između izdatih naloga za napuštanje zemlje i stvarnih povrataka. Prošle godine gotovo 484 hiljade osoba dobilo je rješenje da napusti neku od država EU. Najviše takvih odluka donijele su Francuska, Španija i Njemačka. Međutim, broj onih koji su zaista vraćeni van teritorije EU iznosio je oko 91 hiljadu – iako je to povećanje od 26 odsto u odnosu na godinu ranije, i dalje je znatno manje od ukupnog broja izdatih naloga.
To otvara pitanje efikasnosti sistema povratka. Administrativne prepreke, pravne procedure, žalbeni postupci, kao i saradnja sa zemljama porijekla, često usporavaju ili onemogućavaju sprovođenje odluka.Podaci, dakle, pokazuju da Evropska unija ulaže napore da kontroliše ulazak i boravak, ali i da sistem nije hermetički zatvoren. Dok se broj odbijenih ulazaka smanjuje, broj osoba koje borave bez regulisanog statusa raste. Istovremeno, razlika između izdatih naloga i stvarnih povrataka ukazuje na ograničenja u sprovođenju migracione politike.
Zato se može zaključiti da EU nije ni potpuno otvorena ni potpuno zatvorena – već se nalazi u stalnom balansu između bezbjednosnih politika, pravnih obaveza i humanitarnih principa.
