Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine (ANUBiH) predstavila je zbornik radova “Trideset godina Dejtonskog mirovnog sporazuma: dosezi u izgradnji mira i funkcionalne države”, u kojem domaći i međunarodni stručnjaci analiziraju rezultate i izazove tri decenije nakon potpisivanja mirovnog sporazuma.
Publikacija je nastala kao rezultat međunarodne naučne konferencije održane krajem prošle godine, a okuplja radove 21 istraživača, među kojima je sedam autora iz inostranstva. Kroz interdisciplinarni pristup analizirani su efekti Dejtonskog sporazuma na očuvanje mira, razvoj institucija, ekonomski napredak, ali i prepreke koje i dalje usporavaju funkcionisanje države i evropske integracije Bosne i Hercegovine.
Akademik Mirko Pejanović ocijenio je da među autorima postoji visok stepen saglasnosti da je Dejtonski mirovni sporazum ispunio svoju osnovnu misiju – zaustavio rat i omogućio očuvanje mira u Bosni i Hercegovini.
Prema njegovim riječima, sporazum je stvorio temelje za razvoj važnih državnih institucija, među kojima su Oružane snage BiH, Granična policija, Uprava za indirektno oporezivanje i prošireni Savjet ministara, čime su otvoreni uslovi za nastavak evropskih i evroatlantskih integracija.
Istovremeno, autori zbornika ukazali su i na potrebu redefinisanja uloge međunarodne zajednice i Ureda visokog predstavnika, uz niz preporuka koje su sistematizovane u pet tematskih oblasti.
Jedna od ključnih tema bila je i ustavna reforma. Profesor Kasim Trnka podsjetio je da je Dejtonski sporazum uspješno zaustavio rat, ali da je ostavio niz institucionalnih i demokratskih nedostataka koji danas otežavaju funkcionisanje države.
Kako je istakao, postojeći ustavni okvir omogućava političke blokade i otežava sprovođenje važnih reformi, uključujući primjenu presuda Evropskog suda za ljudska prava.
Trnka smatra da bi Akademija nauka i umjetnosti BiH mogla inicirati formiranje međunarodne ekspertske grupe koja bi pripremila principe ustavne reforme u skladu sa savremenim evropskim demokratskim standardima. Takav dokument, prema njegovim riječima, trebalo bi da bude predmet široke javne rasprave uoči opštih izbora planiranih za oktobar 2026. godine.
O ekonomskim aspektima govorio je dopisni član ANUBiH Fikret Čaušević, koji je ocijenio da je Bosna i Hercegovina od završetka rata ostvarila značajan makroekonomski napredak, posebno kada je riječ o rastu izvoza i većoj ekonomskoj kompleksnosti.
Ipak, upozorio je da razvoj zemlje i dalje usporavaju politička nestabilnost, institucionalne blokade, nedovoljna ulaganja u istraživanje i razvoj, kao i izražen odlazak stanovništva.
Na promociji je zaključeno da zbornik predstavlja vrijedan naučni doprinos razumijevanju posljednjih 30 godina razvoja Bosne i Hercegovine, nudeći konkretne preporuke za jačanje mira, demokratskih institucija, ekonomskog razvoja i ubrzanje evropskog puta zemlje.
